Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Hilversum

100 JAAR VRIJZINNIGE GELOOFSGEMEENSCHAP NPB

Op 25 november 2001 was het precies honderd jaar geleden dat de afdeling Hilversum van de “Nederlandschen Protestantenbond” werd opgericht. Een bijzondere gebeurtenis om bij stil te staan. Ook al omdat daarmee feitelijk de geschiedenis van onze Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Hilversum [VGH] begint.
In de foyer van het Concertgebouw, het latere Hof van Holland, werd op die datum in het jaar 1901 om acht uur ’s avonds een algemene vergadering gehouden. Daar werd het besluit genomen een afdeling op te richten, een bestuur te benoemen en een reglement vast te stellen. Aan het einde van de bijeenkomst telde de prille afdeling 70 leden.

Welke redenen hebben geleid tot de oprichting? Er is een relatie met de komst van vele gegoede ondernemers, die dankzij de opening van de spoorlijn Amsterdam – Amersfoort, met een station in Hilversum, hier in het rustige en fraaie Gooi konden komen wonen en toch dagelijks naar hun werk in Amsterdam konden reizen. Deze nieuwe, verlicht denkende, burgers vonden zich ook in hun religieus beleven niet zo thuis bij de degelijk katholieke of protestantse autochtone bewoners van de Gooise dorpen.

In 1901 hadden verscheidene vrijzinnig-protestanten zich in Hilversum gevestigd. Zij vonden er één vrijzinnige gemeente, de Doopsgezinde. Voor de “moderne” leden van de andere kerken, met name de hervormde, werd niets gedaan. Om die reden kwam de gedachte op voor vrijzinnig-hervormden, Remonstranten, Vrijzinnig-Luthersen (die hadden in die tijd ook eigen organisaties) en anderen die vrijzinnig-godsdienstig dachten een vereniging op te richten die tot doel had “de vrije ontwikkeling van het godsdienstig leven te bevorderen, zoo binnen den kring der kerkgenootschappen als daarbuiten”. Dat zou het beste lukken door zich aan te melden als een afdeling van de Protestantenbond.

Het initiatief is genomen door twee heren, t.w. Hart Nibbrig en Olie, die elkaar bijna dagelijks spraken wanneer zij met de trein voor hun werk naar de hoofdstad reisden. Ze besloten er eens rustig over door te praten bij de heer Olie thuis in villa Acacia aan de Vaartweg 54. Dat was op 7 november. Het moet een vruchtbare bespreking zijn geweest. Er werd een circulaire opgesteld en ook werd het hoofdbestuur van het plan op de hoogte gesteld. Binnen enkele dagen waren er 42 positieve reacties van aangeschrevenen. Precies een week later kon men, alweer bij de heer Olie thuis, besluiten een oprichtingsvergadering te beleggen, waarvan in de eerste alinea van dit artikel al is verteld.

Men besloot predikanten uit te gaan nodigen om een dienst te komen leiden. Op zondag 8 december vond de eerste plaats, opnieuw in het foyer van het concertgebouw. De zaal was voor de gelegenheid door de bloemist Schut uit de Langestraat versierd. In een verslag lezen we: “De belangstelling voor deze eerste godsdienstoefening was slechts matig te noemen”. Als “tekst” had de uitgenodigde dr. Oort het woord gekozen van Paulus tot de Korintiërs Doch wij hebben dezen schat in aarden vaten (2 Kor. 4 : 7). Voortaan werd er iedere veertien dagen een dienst georganiseerd. Daarnaast stelde de nieuwe afdeling een commissie voor het godsdienstonderwijs in. Deze zou een catecheet gaan aanstellen.
De afdeling kende een gestage groei van het aantal leden en tot in de oorlog hield deze groei aan. Bij de oprichting, zoals gemeld, bedroeg het aantal 70, tien jaar later, in 1911 was dit 193. In 1921: 428; in 1931: 650 en in 1941 waren er meer dan duizend leden: 1034.

De Naardense predikant ds. J.C. Voorduin werd aangezocht om hier het godsdienstonderwijs aan de kinderen te geven. In 1902 had hij 24 leerlingen op verschillende openbare scholen en met kennelijk succes. Na vijf jaar was dit aantal gegroeid naar 114. Hij leidde regelmatig diensten voor de NPB van Hilversum. We lezen: “Het was een genot voor allen om naar dezen begaafden kanselredenaar te luisteren. Hij hield nu en dan lezingen voor de leden en belangstellenden, zegende huwelijken in en verrichtte zoodoende zeer veel werk voor de afdeeling.” Helaas werd hij in 1914 ernstig ziek, herstelde wel, maar besloot in 1915 zijn werk in Hilversum te beëindigen. Anderen zouden hem als leraar opvolgen. In 1920 werd een eigen Zondagsschool opgericht die binnen vijf jaar groeide van 8 naar 80 kinderen. Een eigen voorganger had de afdeling daarmee nog steeds niet. Het duurde wel even voordat men de middelen had om te denken aan het benoemen van een predikant. Op 18 oktober 1925 werd als eerste voorganger van de NPB bevestigd ds. G. van Duyl. De bekende prof. Dr. J. Lindeboom bevestigde hem in zijn ambt.

In 1927 is het moment daar dat een eigen kerk gebouwd kan worden In het voorjaar van 1928, op 22 april, houdt men een afscheidsdienst in de zaal van “de Vereeniging”, waar men ruim 23 jaar de kerkdiensten heeft gehouden. ’s Middags om drie uur is de inwijdingsdienst in de nieuwe kerk aan de Tesselschadelaan. Er is geen zitplaats of staanplaats meer vrij, zo groot is de belangstelling.
Andere ontwikkelingen die volgden waren de afsplitsing van een groep Vrijzinnig-Hervormden die in de Frans Halslaan een eigen kerk bouwden en de oprichting van een Remonstrantse Kring in 1937. In 1942 verlieten de Remonstranten de NPB en vormden een eigen gemeente. Echter, in 1962 werden de vrijzinnig-hervormden weer opgenomen in de afdeling en met de Remonstranten kwam al in 1969 een samenwerkingsverband tot stand. Wat honderd jaar geleden begon met een afdeling van den Nederlandschen Protestantenbond is de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Hilversum thans VGH met een eigen bestuur.