 Inspiratie |
 |
|
Als je nu echt een Remonstrantengevoel wilt krijgen dan moet je naar Friedrichstadt in Sleeswijk-Holstein gaan. Op de rondvaartboot wordt een uur lang in bijkans elke zin wel het woord remonstranten genoemd. Hoe dat komt?
In 1621 trokken de eerste remonstranten weg uit Amsterdam wegens de oplopende spanningen tussen Gomaristen en Arminianen. Ze belandden in Sleeswijk-Holstein waar Graaf Friedrich III hen gastvrij een stuk grond aanbood op het punt waar de Eider en de Treene elkaar ontmoeten. Met Hollandse kennis werd daar een stadje gesticht met grachten in carrévorm zodat een voorburgwal, een achterburgwal en zelfs een Mittelburgwall ontstond. Een vierkant centraal plein met bomen, geflankeerd met trapgevelhuizen vergrootte het Hollandse aanzicht. Maar alles zou alras vanuit de Noordzee zijn overstroomd als niet met eveneens Hollandse vaardigheid gebouwde sluizen het water keerden waarmee ook het grondwater werd gereguleerd.
Al in 1624 stond er de eerste Remonstrantse Kerk. De koopman Willem van den Hove was de stimulator voor de uitbouw van het stadje. Vanuit het beginsel van tolerantie waren Lutheranen, Mennonieten, Joden en Rooms Katholieken alle even welkom. Geen van de kerken/synagoge staat in het centrum van het stadje, dat daarmee een monument van godsdienstvrijheid uitstraalt.
Thans bestaat de remonstrantse gemeente uit 180 zielen, waarvan de helft van buiten Friedrichtstadt, dat ruim 2400 bewoners telt. Maar onze predikant Ds. E. W. H. Laman Trip-Kleinstarink is bij zeer velen bekend en geliefd.
Een twaalftal remonstranten uit Bussum, één uit Amsterdam en twee uit Hilversum wilden dan ook graag naar Friedrichstadt om in het laatste weekend van augustus de jaarlijkse Kulturnacht en de door Ds. Laman Trip geleide kerkdienst bij te wonen.
Na een gezamenlijke treinreis arriveerden we in de regen in Friedrichstadt. Eén van onze gezellen bleek over bijzondere weersgaven te beschikken, want die avond nog werd het mooi weer. Het bleef zo tot na ons vertrek.
Voor onze reis stonden centraal het bezoek aan de Remonstrantse Kerk en dat aan het Remonstrantenhaus tegenover de kerk. Maar mevrouw Ds. Laman Trip leidde ons zaterdagochtend door het gehele stadje en vertelde ons veel opmerkelijke zaken. Zo was de RK kerk onlangs wegens gebrek aan leden ontwijd en als zodanig dus niet meer in gebruik. Ook de oude synagoge had sedert de oorlog slechts een culturele bestemming. En de Mennonietenkirche heeft nog maar drie diensten per jaar. De Lutherse kerk heeft diensten op de gewone zondagen waarop er geen dienst is in de Remonstrantse kerk.
Op vrijdag woonden enige van ons een poëzieavond bij. Op zaterdagavond bezochten we de Kulturnacht, waarin van 18.00 tot 24.00 uur een zeventiental ateliers, kerken, musea waren opengesteld voor bezichtiging en verkoop. Namen als Paludanushaus, museum Alte Münze, Alte Remonstrantenschule staan in ons geheugen. We bezochten die avond ook een spirituele dienst in de Lutherse kerk en woonden in de synagoge een vertoning bij van een in 1956 door schoolkinderen gemaakte film, die speelde in Friedrichstadt. Deze laatste toonde een groot contrast met de welvaart van heden.
Zondagochtend 8 uur begonnen over een volledig stille stad in een vast ritueel de remonstrantse klokken te luiden waarna de lutherse en overige klokken invielen en de remonstrantse klokken het concert afsloten. Om tien uur begon onze dienst in de remonstrantse kerk zoals die kerk sedert 1854 bestond. Er was in 1850 nog een kleine oorlog met de Denen geweest met als gevolg dat veel gebouwen in de stad toen waren verbrand.
Gebouwd in een rechthoek met Griekse zuilen in de beide lange muren kon de forse preekstoel in het front niemand ontgaan. Zuilen en preekstoel onderstrepen het humanistisch christendom waarvan in de prediking wordt uitgegaan. In een verder sobere kerk toont de kansel een vrouwenfiguur, met op haar wandelstaf een Friesische Mütze -- vrijheid uitdrukkend-- , en haar andere hand rustend op een opengeslagen bijbel welke ligt op een olijftak op een sokkel met het Chi Rho teken. Naast de kansel ligt tijdens elke dienst op een katheder een prachtige oude bijbel, die was opengeslagen bij de tekst van die ochtend over Sarah.
De kerkdienst werd goed bezocht indachtig een gemeente van 180 remonstranten, het feit dat in de lutherse kerk geen dienst werd gehouden en Ds Laman Trip eenmaal per maand voorgaat. De dienst wordt pas sedert vijftig jaar in het Duits gehouden met uitzondering van het Onze Vader en van de zegenbede. Op het kerkhof achter de kerk was ons al opgevallen dat veel stenen Hollandse namen bevatten.
Na afloop van de dienst waren we te gast in het Remonstrantenhaus tegenover de kerk. Mooi gerestaureerd, bezit het veel schilderijen van een der eerste predikanten Ds Ferdinand Pont. Het betreft de voormalige remonstrantse kerk en bijzondere huizen in Friedrichstadt. Een leerling van Rembrandt Jurriaen Ovens heeft in het huis onderdak gehad. Een groot schilderij van hem siert het altaar in de Lutherse kerk. We genoten van de koffie en verbroederden ons moeiteloos met de leden van de gemeente. Er was een gezin uit Hamburg bij dat de dienst vaak bijwoont, gekomen over een afstand van het Gooi tot Groningen.
Schuin tegenover de kerk is er verder een rood bakstenen huisje uit 1626. Het heeft de beschietingen door de Denen in 1850 doorstaan; volgens de legende doordat de eigenaar van het dak af met een leren wateremmer de vlammen had gedoofd. Het huisje heet in de gidsen Haus Laman Trip wat herkenbaar is aan de gevelsteen. Ds Laman Trip woont er tijdens haar aanwezigheid in Friedrichtstadt.
Een verblijf in Friedrichstadt kunnen we iedereen aanbevelen. Naast het culturele was het er heerlijk eten en drinken, bijvoorbeeld in het Hollandhaus of in de fraaie theetuin van Hotel Herzog Friedrich. Wěj sloten ons verblijf af met een warme maaltijd op de binnenplaats van de Jugendherberge, onder het genot van heerlijke zelf gekochte wijn.
Organisatoren, hartelijk dank!
Wie van de kennis van Ds Laman Trip verder wil profiteren kan zich ook inschrijven voor een cursus Divina Comedia van Dante bij de Volksuniversiteit Hilversum. Zij geeft die op de locatie Zorgcentrum Gooiers Erf in Hilversum. Het betreft acht woensdagen 14.00 – 16.30 uur, aanvangende 6 oktober a.s. en verder op 13/10; 3/11; 10/11; 12/1; 19/1; 2/2 en 9/2.
De remonstrantse kerk in Friedrichstadt wacht een ingrijpende restauratie. Bijdragen uit Nederland zijn zeer welkom en zouden de saamhorigheid beklemtonen.
Hanneke en Rob Tuk
.jpg) |
|
|
|